Welkom op Vlaardingenleest.nl, boekrecensie De stilte van het licht - Joost Zwagerman






De stilte van het licht - Joost Zwagerman



Zwanenzang over een zoektocht naar de verbeelding van stilte

Op de dag voordat dit boek zou worden gepresenteerd in het Van Gogh Museum, is door zelfmoord een einde gekomen aan het leven van Joost Zwagerman. In vier thema’s beschrijft hij in De stilte Van het licht zijn zoeken naar het ‘betrappen van de stilte en het naderen van het verdwijnpunt’.



De vier thema’s dragen de titels, Stilte, Schoonheid, Onbehagen en Verdwijnen. In Stilte stelt Joost Zwagerman dat de verbeelding van de stilte een typering is voor veel werken in de kunst, bijvoorbeeld voor de belichaming van de stilte in de witte werken (monochromen) van de Amerikaanse schilder Robert Ryman (1930). Ryman zei in een interview in de jaren zeventig: ‘I want to raise the issue of silence’. Dankzij deze uitspraak heeft Zwagerman het werk van Ryman alsnog begrepen, zich tegelijkertijd wel afvragend wie er ooit de stilte heeft gezien, waar de stilte zich bevindt en wat je dan ziet. Ook de Nederlander Jan Andriesse wilde de stilte schilderen en wel ‘de volmaakte stilte’. In Verdwijnen, het laatste thema, komt onder andere de Nul-kunstenaar Jan Schoonhoven (1914-1994) aan bod. Schoonhoven maakte net als Robert Ryman witte kunstwerken. Het verschil met Rymans witte werken is dat afwezigheid de werken van Schoonhoven typeert en niet stilte, aldus Zwagerman; de schilderijen van Jan Andriesse zijn volgens hem lichtbronnen die de essentie vangen, het DNA van het licht, terwijl Schoonhoven koele neutraliteit wilde.

Het voorwoord begint met een gedicht van Joseph Conrad (1857-1924) uit Heart of Darkness:
All truth, and all sincerity, are just compressed
into that moment we step over the threshold
of the invisible.
In het eerste thema van het boek neemt Zwagerman een fragment op uit de bundel De stilte van de wereld voor Bach van de Zweedse dichter Lars Gustafsson (1936):

Er moet een wereld bestaan hebben voor de Triosonate in D, een wereld voor de partita in A mineur maar hoe zag die wereld eruit?
[…]
zwaluwen zwermend in de zomerlucht
schelpen waar een kind aan luistert
en nergens Bach, nergens Bach
schaatsstilte van de wereld voor Bach

In zijn zwanenzang beschrijft Joost Zwagerman met kennis, diepgang, een open blik en op een vertederende manier de zoektocht naar de verbeelding van rust, stilte en schoonheid in de kunst. Het gemis aan de mens, kunstkenner en schrijver Joost Zwagerman wordt na iedere bladzijde groter.



De columnist, dichter, essayist, romancier en tentoonstellingsmaker Johannes Jacobus Willebrordus (Joost) Zwagerman (Alkmaar, 18 november 1963 - Haarlem, 8 september 2015) schreef meer dan dertig boeken, waaronder essaybundels over kunst. De Stilte van het licht is in september 2015 verschenen bij uitgeverij De Arbeiderspers.







Waardering:
   


Boekbespreking door Margriet Kleijn

email mij

Gepubliceerd: 02-10-2015